Visitas guiadas, obradoiros infantís, o avance da ópera ‘Jenůfa’ ou unha charla sobre banda deseñada en Palestina son algunhas das citas para este mes

A Coruña.— O festival Viñetas desde o Atlántico segue apostando pola desestacionalización cun completo programa de actividades neste mes de setembro, que suma un total de 20 propostas. A programación arranca esta mesma semana con dúas visitas guiadas ás mostras Viñetas con memoria social (no Kiosco Alfonso, este xoves, día 3) e De Archimboldo a Marcopola —de Jacobo F. S.— e Un paseo por Springfield. Os Simpson na colección de Raúl García (na sala Palexco, o venres 4).

As visitas guiadas repetiranse cada xoves e venres en horario de tarde (18:00) e estanse organizando en colaboración con diferentes entidades. Para facilitar a participación de asociacións ou grupos interesados, a organización deixa dúas visitas abertas para interesados/as, ás que aínda non lles se puxo data nin horario, con flexibilidade, dentro dos horarios dos recintos de exposicións.

A estas propostas súmase un obradoiro infantil para cada sábado deste mes ás 12:00 na sala de exposicións Palexco dentro da programación de Viñetas Mini e en colaboración con Autobán. Os sábados 5 e 12 de setembro, os pequenos e pequenas poderán participar na actividade «Deseña un Simpson para levar contigo», da man de Xoana Pousa. Nel crearán merchandising cos membros da familia amarela como protagonistas co seu propio deseño. E os sábados 19 e 26, tamén ás 12:00 na sala Palexco, de novo da man de Autobán, rapaces e rapazas traballarán con Chano Ripio no obradoiro «Debuxa a túa historieta dos Simpson». As propostas lúdicas e creativas están destinadas a rapazada de entre 6 e 12 anos.

Rutas de memoria histórica, cómic palestino e ópera

A 29ª edición do Viñetas contará tamén na súa extensa programación de setembro con dúas rutas da memoria, realizadas en colaboración coa Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica (ARMH). Da man de David Lozano, as persoas participantes realizarán un percorrido por diferentes espazos da cidade vencellándoos a algunhas novelas gráficas presentes nesta edición do Viñetas nas que a memoria social ten un peso definitorio. Será os sábados 12 e 26 de setembro ás 12:00 coa saída diante do Kiosco Alfonso.

A actividade mantense ata os últimos días do mes e intensifícase o venres 25 con ata catro citas diferentes. Ás 12:00 presentarase o fanzine Nai dos Desterrados, en colaboración coa ONG Amnistía Internacional, na Casa Museo Picasso; o acto contará coa presenza de varios dos autores e autoras participantes na súa elaboración.

Unha hora máis tarde, tamén o venres 25, na Fundación Luís Seoane, Pedro Rojo, presidente da asociación Al Fanar, conducirá unha visita guiada pola mostra Cómic palestino. Voces propias, grito colectivo, que reúne obras de autores e autoras palestinos e que se inclúe dentro da programación de Viñetas Expo e Viñetas Inclusivas. E tamén no mesmo espazo, pero ás 19:00 horas, o presidente de Al Fanar ofrecerá unha charla sobre a banda deseñada en Palestina, como broche de ouro final á mostra que ocupa a planta baixa da fundación ata o 27 de setembro.

A programación do Viñetas completarase cunha actividade tamén neste mes de setembro en colaboración coa Asociación de Amigos de la Ópera de A Coruña previa á estrea da ópera Jenůfa. No evento presentarase o libro de banda deseñada inspirado na obra lírica.

Todas as inscricións (os obradoiros infantís, as rutas e as visitas guiadas) poden realizarse a través do correo kioscoalfonso@coruna.gal

«Nunca pasamos por un momento tan bo na banda deseñada portuguesa... Sinto Galiza como a terra dos nosos primos que viven aí arriba», destaca o autor portugués

A Coruña.— Paulo Monteiro leva toda unha vida ligada á banda deseñada, pero a súa actividade vai moito máis alá do debuxo. Ilustrador, autor, escritor, xestor cultural e impulsor de proxectos, fixo de Beja un dos centros da BD portuguesa. Alí creou unha comunidade de autores que leva tres décadas traballando arredor do colectivo Toupeira.

Tamén impulsou a Bedeteca e un festival que cada ano leva á cidade autores procedentes de todo o mundo. A súa propia obra, máis íntima e persoal, chegou relativamente tarde ás librarías, pero obtivo importantes recoñecementos. En O Amor Infinito que te Tenho reuniu dez historias nas que a memoria, as experiencias persoais e o amor se converten en materia narrativa. Agora prepara un novo libro protagonizado por un home incapaz de recoñecer as oportunidades que a vida lle ofrece. Monteiro fala tamén da forza actual da banda deseñada portuguesa e dun ecosistema que considera especialmente rico. A súa relación coa Galiza é igualmente intensa, tanto pola programación do festival como polas súas propias raíces familiares. Conversamos con el sobre debuxo, memoria, cultura, Portugal e Galiza, e sobre a capacidade da banda deseñada para crear comunidade.

P. Paulo Monteiro é ilustrador, pintor, poeta, xestor cultural, autor de banda deseñada... Como te definirías? Quen é Paulo Monteiro?

Teño moitos intereses diferentes; sempre os tiven. Pero hai unha cousa que quixen ser desde que me lembro: autor de banda deseñada. Comecei a ler as revistas de banda deseñada do meu irmán, que é maior ca min, e lembro que mesmo tentei aprender a ler para poder ler aqueles cómics. Tiña cinco ou seis anos e na casa había moitas revistas. O meu irmán coleccionaba a revista Tintin, que daquela era unha porta de entrada a toda a banda deseñada franco-belga: Tintín, Astérix, Corto Maltés, Bernard Prince, Blake e Mortimer... Para min aquilo era fascinante. Durante un tempo pensei que todo o mundo lía banda deseñada e que todo o mundo debuxaba. Só máis tarde descubrín que non era así. E, para a miña sorpresa, tamén descubrín que había xente que non lía banda deseñada.

P. Parece que a banda deseñada estaba ademais moi presente na túa familia.

Si. O meu pai tamén lía banda deseñada, debuxaba e pintaba; a miña nai escribía contos para algunhas revistas. E aínda conservo bandas deseñadas de finais do século XIX que pertencían ao meu avó. Pola parte materna, ademais, temos raíces galegas. Era algo transversal na familia. Había revistas, libros, almanaques... A banda deseñada formaba parte da vida familiar. Eu comecei a debuxar moi pequeno e nunca abandonei ese interese.

P. Porén, a túa traxectoria profesional foi moito máis ampla. Estudaches Historia da Arte, pintura, escenografía, cinema de animación...

Sempre tiven dificultades para escoller, porque quería facer moitas cousas. No instituto estudei artes plásticas e tamén letras. Cheguei a matricularme en Belas Artes en Macau, pero abandonei. Tamén pensei en estudar Antropoloxía, Literatura, Historia, Xornalismo... Ao final fun para Historia da Arte, pero ao mesmo tempo estudei pintura, escenografía para teatro e cinema de animación. Hai poucos anos fixen incluso un filme de animación. Tamén escribín para a radio e para xornais, fixen teatro de sombras chinesas nas escolas, toquei a guitarra... Sempre fun un pouco así.

P. Como acabaches en Beja, no Alentejo, e que significou aquela mudanza?

Eu estaba facendo o mestrado en Lisboa e optei a unha bolsa. Quedei en Beja e encantoume. Vivira na zona de Lisboa e, de súpeto, fun para o Alentejo. A miña vida cambiou completamente. Cheguei con vinte e tres anos e quedei. Incluso telefonei o meu profesor para dicirlle que xa non quería volver a Lisboa, que ía ficar en Beja. El non quedou moi contento, pero para min foi marabilloso. Alí traballei nun museo, encargueime do servizo educativo, fixen un xornal para nenos, teatro de monicreques, exposicións... Podía pasar pola mañá traballando nun texto sobre escultura do século XIV e pola tarde facendo teatro de monicreques. Esa diversidade encantábame.

P. E cando chega a túa propia obra de banda deseñada?

Eu facía banda deseñada desde moi novo, quizais desde os cinco ou seis anos. O que chegou tarde foi a publicación. Publiquei o meu primeiro libro cando tiña 42 anos. Fixera moitos traballos de ilustración antes, incluso para nenos, pero sempre quixen facer unha banda deseñada máis persoal, máis íntima. Nunca fixen moita forza para que saíse. Foi como se a vida me fose levando cara ás historias que necesitaba contar. Ás veces temos que vivir determinadas experiencias para poder falar delas. Por iso tardei tanto.

P. Esa primeira etapa persoal cristaliza especialmente en O Amor Infinito que te Tenho. Que hai dese libro en ti?

O Amor Infinito... ten dez historias, moi íntimas, e todas teñen que ver dalgún xeito co meu percorrido. Algunhas son máis tristes e outras menos, pero hai unha certa dozura nelas. Son historias sobre o amor, pero tamén sobre as experiencias e sobre as persoas. Quizais por iso tardou tanto en aparecer. Eu necesitaba pasar por determinadas cousas antes de poder contalas.

P. E, con todo, cando finalmente publicaches, chegaron os premios e o recoñecemento internacional.

Si, foi unha sorpresa. Tiven tres premios en Portugal, outro en Francia e tamén un recoñecemento en España, como cómic do ano da Generalitat Valenciana. Eu nin sequera sabía se o libro ía publicarse. Tiven a sorte de contar con persoas que me apoiaron e cun editor que confiou no proxecto. Levo toda unha vida no sector: comecei a escribir sobre banda deseñada para os xornais aos dezaseis anos, e a primeira exposición que organicei foi cando tiña catorce. Coñezo autores, críticos, xornalistas, editores e libreiros desde hai décadas. Esa rede tamén foi importante.

P. Estás preparando agora unha nova obra. Que podes contarnos dela?

É un libro dunhas cen páxinas que quero rematar este ano. Xa teño practicamente todas as pranchas esbozadas e estou agora pasando a limpalas. É moi diferente de O Amor Infinito que te Tenho. Conta a historia dun home moi amargado, incluso violento, ao que de repente a vida lle sorrí. O problema é que el non é capaz de gozar desa oportunidade. Ás veces temos un futuro marabilloso diante e somos tan amargados que non conseguimos aproveitalo. Este home podería telo todo e acaba quedando sen nada.

P. É unha historia na que tamén queres provocar reaccións no lector.

Exactamente. Eu quería que as persoas odiasen o personaxe e que, ao final, acabasen identificándose con el. Porque nós nunca somos completamente bos nin completamente malos. Ás veces somos egoístas, mesquiños, desagradables... Todos temos esas partes. Interésame esa contradición. Que o lector pense que está mirando outra persoa e, de repente, se decate de que tamén hai algo del nese personaxe.

P. Volvendo á túa época en Beja, como foi a túa aterraxe no mundo da banda deseñada?

En 1996 organicei un taller de banda deseñada con varios autores. Eu daba as clases, pero non era unha ensinanza clásica. Mostrabamos traballos, conversabamos, intercambiabamos impresións e cada persoa facía o que tiña que facer. Foi un éxito moi grande. Apareceron moitos mozos que facían moi boa banda deseñada. A maior parte deles continúa hoxe no colectivo. O taller transformouse no Coletivo Toupeira, e este ano facemos trinta anos. Hoxe somos máis de trinta persoas debuxando. Moitos dos que comezaron daquela son autores consolidados en Portugal e continúa entrando xente nova. É algo que me dá moita satisfacción.

P. E todo isto ten moito que ver na aparición da Bedeteca. Que pretendías crear?

En 2005, a Câmara Municipal de Beja considerou que había que darlle un encadramento a aquel grupo e eu propuxen a creación da Bedeteca, unha biblioteca especializada en banda deseñada que tivese tamén características dun obradoiro de traballo. A idea era que houbese mesas de debuxo, mesas de luz e espazo para que os autores puidesen traballar, pero tamén que calquera persoa puidese entrar, ler e levar libros. E que aquel espazo servise para facer conferencias, exposicións e actividades. Daquela idea naceu tamén a posibilidade de organizar un grande evento dedicado á banda deseñada.

P. Ese evento acabou converténdose no Festival Internacional de Banda Desenhada de Beja, un dos grandes encontros do sector en Portugal. Que querías que fose diferente nel?

Queriamos que fose un festival á nosa escala. Beja é unha cidade pequena, no interior do Alentejo, lonxe dos grandes centros urbanos. E, con todo, conseguimos levar autores de todo o mundo. Temos unha filosofía moi clara: xuntar autores consagrados con autores que están comezando. Podemos ter unha exposición dun autor internacionalmente famoso e, ao lado, a primeira exposición dun rapaz ou dunha rapaza que acaba de facer un fanzine. Este ano, por exemplo, tivemos a Thomas Ott e ao lado unha exposición de Beatriz Brajal, unha autora de 19 anos que facía a súa primeira exposición. Para min iso é fantástico. Os autores consagrados tamén foron novos algún día.

P. Esa mestura parece formar parte da identidade do festival.

Si. Queremos que sexa un festival moi humano. Os autores teñen un momento para os autógrafos e outro para conversar, pero o resto do tempo están alí, falando cos lectores e entre eles, tomando unha cervexa... O festival abre pola noite e hai concertos debuxados, actividades na rúa, comida e bebida. É unha atmosfera moi familiar. Beja ten uns vinte mil habitantes e, con todo, recibimos cada ano dez ou once mil visitantes. Vén xente de todo Portugal e tamén de España.

P. Como ves actualmente a banda deseñada portuguesa?

Creo que nunca pasamos por un momento tan bo. A historia da banda deseñada portuguesa é moi rica e diversa. Comeza xa no século XIX e fomos acompañando as diferentes fases da banda deseñada europea. Portugal tivo unha relación moi forte con Francia e tamén co Brasil. Cando eu era neno había moitísimas revistas nos quioscos. Tiñamos publicacións portuguesas, brasileiras, europeas, americanas... Eu podía ter seis, sete, oito ou dez títulos diferentes cada semana. Era marabilloso. Eu gastaba o diñeiro que me daban para comer en comprar revistas. Ás veces chegaba á casa con fame porque gastara todo na banda deseñada.

P. E ese bo momento tamén se ve no número de autores, festivais, editoriais e espazos especializados?

Si. Agora temos entre 200 e 250 autores traballando, aínda que sexa con certa intermitencia. Temos máis de cincuenta editores de banda deseñada, varios festivais, nove bedetecas e cada vez máis librarías especializadas. Hai tamén residencias artísticas, bolsas, premios e un apoio institucional que antes era moito máis difícil de encontrar. Hai tres anos a banda deseñada entrou na Academia Nacional de Belas Artes. Desde o punto de vista estatutario é moi importante: a banda deseñada pasa a estar ao lado da pintura, a escultura, o debuxo, o cinema ou a danza. É todo un ecosistema. E é un ecosistema moi rico.

P. Tamén desenvolves proxectos con países africanos de lingua portuguesa. Que importancia ten para ti esa dimensión lusófona?

É moi importante. Temos relacións moi fortes con Brasil, Angola, Cabo Verde, Mozambique, Guinea-Bissau, San Tomé ou Timor. En Angola, por exemplo, hai autores e festivais moi interesantes, como Luanda Cartoon. Desde Beja intentamos crear pontes. Facemos exposicións, convidamos autores e agora estamos a desenvolver proxectos para crear bedetecas en Angola e en Guinea-Bissau. Para min, a relación coa África lusófona é tamén unha cuestión cultural. A historia é un fardo pesado e temos que asumir tanto as cousas boas como as malas do pasado. Pero o importante é tamén pensar no que podemos construír a partir de agora.

P. E nese espazo non podemos deixar de falar do noso país. Como definirías a túa relación con Galicia?

É unha relación moi especial. No Festival de Beja temos levado moitos autores galegos. Fixemos exposicións de David Rubín, Miguelanxo Prado, Altar Mutante e doutros autores. En 2014 fixemos unha grande exposición colectiva con máis de cincuenta autores galegos. E intentamos que esa presenza se estenda tamén á programación cultural: fixemos queimada, lemos poemas de Rosalía de Castro... É unha maneira de achegar a Galiza a Beja. Eu, ademais, teño bisavós de Vigo, así que sempre sentín esa proximidade. Hai algo curioso: no norte de Portugal esa relación é moi natural, pero mesmo no sur existe esa sensación de que os galegos son os nosos primos que viven aí arriba.

P. Esa proximidade aparece tamén na túa propia obra?

Si. Hai unha historia do meu libro, «Para Lá dos Montes», na que aparece unha estrada que vai cara ao norte, ao Porto e á «irmá Galiza», a Vigo e á Coruña. Cando fixen a historia non pensei conscientemente niso. Era algo que eu sentía e simplemente apareceu. Despois decateime de que estaba alí esa relación coa Galiza. É curioso como as cousas que levamos dentro acaban aparecendo no que facemos.

P. Que autores portugueses recomendarías a alguén que quixese coñecer a nova banda deseñada do país?

Hai moitos. O problema é que ás veces non son tan coñecidos fóra de Portugal como merecerían. Hai autores cunha obra extraordinaria, como Filipe Abranches, Miguel Rocha, Dinis Conefrey, Maria João Worm, António Jorge Gonçalves, Louro ou Nuno Saraiva. E tamén hai moita xente nova que está aparecendo nos fanzines e nos concursos. Continuamente vemos traballos interesantes. O máis importante é que hai unha comunidade moi activa.

P. Despois de tantos anos traballando na banda deseñada e na cultura, que impresión levas deste festival da Coruña e do ecosistema galego?

O que máis me impresionou foi a proximidade entre as persoas. Sentín unha sensación de comunidade moi forte entre os organizadores, os autores e o público. Había alegría por estar alí, por traballar xuntos. Sentín moita proximidade co que facemos en Beja. A xente estaba feliz, había unha atmosfera moi boa. Onte pola noite fomos tomar unhas cervexas e estivemos falando ata tarde. Foi fantástico. A verdade é que me dá pena marchar tan axiña. Gustaríame ter chegado antes e quedar máis tempo. Pero espero que isto sexa o comezo dunha relación máis longa entre nós.

A súa novela gráfica Caridad del Río protagoniza unha das mostras arredor da memoria histórica do Viñetas 2026

A Coruña.— A Pep Brocal gústalle definirse de formas diversas; entre elas, debuxante e autor, aínda que o que deixa translucir a través dos seus traballos e as súas palabras é que, en realidade, este autor que leva xa máis de 40 anos contando historias en viñetas é totalmente inclasificable. Participou nos oitenta nas revistas Zona 84, Tótem e Cairo e foi un dos fundadores da revista Mr Brain. Colaborou nas revistas infantís Cavall Fort e Tretzevents, e publicou cómics para primeiros lectores en Mamut (series «El pequeño Olaf» e «Lily Megamosca»). En 1995 foi galardoado como autor revelación do Salón do Cómic de Barcelona. En 2019, a súa obra Inframundo recibiu o premio ACDCómic da crítica. A súa obra Caridad del Río, que forma parte da exposición Viñetas con Memoria Social no Kiosco Alfonso, aborda a controvertida figura desta muller que foi espía soviética e nai do asasino de Trotski.

P. Cal é o teu vencello co Viñetas?

Coñézoo dende hai tempo, por suposto, porque leva xa moitos anos e sempre tiven moita gana de vir, e curiosidade, porque ademais tiña como vinte e poucos anos cando estiven na Coruña e fascinoume, e este festival é case como unha festa e unha maneira de compensarme socialmente os meus illamentos creativos.

Este tipo de encontros para min son fundamentais, porque o traballo creativo é moi solitario e necesitas ese tempo de encontro, de feedback con lectores e lectoras, outros autores e autoras, editores e editoras. Necesítalo para seguir avanzando no teu traballo máis alá das buscas interiores.

P. Vés ao festival cunha exposición centrada no teu libro dedicado a Caridad del Río. Como xorde este proxecto?

Pois xorde en 2019, cando se convoca o primeiro premio Ara de banda deseñada de non-ficción en catalán. Para min era un reto, porque nunca desenvolvera un proxecto así, de maneira que, conxuntamente coa miña parella, nos puxemos a elaborar unha lista de personaxes históricos nos que podería centrarse a obra. Todos os nomes na lista eran de mulleres, porque tiñamos claro que tiña que ser así. Hai moitos menos libros e menos documentación sobre figuras femininas, e nesa lista Caridad enseguida destacou como unha das propostas máis interesantes para levar ao cómic por moitos motivos.

É un personaxe potentísimo, hai documentación porque é relativamente recente, viviu no século XX e hai fotografías e documentos. Finalmente realicei o proxecto e gañei o premio Ara, pero o que pedían era só un proxecto de 14 páxinas; entón, Garbuix ofreceume a posibilidade de levar adiante unha novela gráfica e púxenme a iso. O libro publicouse finalmente en decembro de 2025.

P. Despois de todo este traballo de anos, que pensas de Caridad del Río? Como a definirías?

Foi unha muller extraordinaria pola súa personalidade e polo seu tremendo compoñente de rebeldía, que a marcará para toda a vida. Era apaixonada, irascible, potente. Ela non facía nada a medias, porque non sabía facelo así. Sempre era todo ou nada. Viña dun contexto burgués por completo e vencellouse a movementos políticos e viviu momentos históricos tremendos.

P. Dicías antes que ti viñas de traballos moi diferentes. Como foi o proceso de documentación?

Non tiña nada que ver co que fixera ata agora; eu, por exemplo, fixen un libro protagonizado por un cosmonauta, e, entón, cales son os escenarios? Pois un ceo con estrelas. Pero, claro, no momento en que decides que vas tratar un personaxe real e os escenarios van ser tamén reais e ademais non serve o París actual (ten que ser o do ano corenta e pico ou o México do sesenta ou a praza Vermella de Moscova do ano tal), pois tes que tirar de películas, de fotografías. E tamén, por suposto, utilizas a imaxinación e unha certa lóxica, pero é moi esixente cando fas algo así, porque, ademais, nunha novela isto cóntalo con palabras, pero no cómic tes que amosalo.

P. Como te defines? Historietista, creador, autor de cómics, autor, debuxante…?

En realidade son debuxante e penso como debuxante, pero tamén me considero autor. Porque non só debuxas nun cómic, tamén traballas coas palabras e tamén estás montando unha historia. É certo que os ladrillos que usas son debuxos, pero o resultado é algo máis. Todo se fundamenta no debuxo, pero hai algunhas historias que te poden atrapar mesmo cun debuxo feo, porque é a historia a que te ten que enganchar.

Por iso digo que o cómic é algo máis difícil de acoutar. Ten aínda moito percorrido por diante, todo depende do talento e dos autores e autoras que vaian xurdindo. Diso depende que evolucione máis ou menos, vaia para aquí ou para alá, se expanda…

P. Nesta edición do Viñetas, a memoria histórica ten gran relevancia. Cres que o cómic achega algo neste ámbito?

Eu creo que o cómic é interesante per se. É certo que hai quen considera que pode ser útil para achegar a lectores de todo tipo a determinadas temáticas. Esa utilidade eu tamén a vexo, pero gústame crer que o cómic é un fin en si mesmo, non só a escaleira para chegar a que a xente se interese pola historia. É un porto de chegada en si mesmo.

E no caso concreto do meu libro, o primeiro que me fascinou foi a personalidade de Caridad del Río, unha muller burguesa que parecía destinada a vivir toda a súa vida como tal e, non obstante, ten unha vida de película, e ao mesmo tempo permitía facer o retrato de toda unha época, de todo o século XX. A burguesía de principios de século, o pistoleirismo, a loita de clases, os baixos fondos, o anarquismo, o comunismo, a I Guerra Mundial, a Guerra Civil, a II Guerra Mundial, o exilio, a espionaxe, a guerra fría e ata case case o declive da Unión Soviética, porque esta muller viviu bastantes anos e tivo tempo de velo.

P. Tes gana de retomar a lista de protagonistas históricas que elaborastes e facer un novo libro?

A verdade é que é moi interesante como reto, pero hai que dicir que é moi esixente tamén. Lin un montón de libros, vin un montón de películas, documentais… Porque o que fas ten que estar fundamentado, hai que facelo seriamente. A banda deseñada é válida para calquera tema e é moi directa e chega moi rapidamente ao lector. E tes que poñerlle os teus recursos de historietista, unha certa dose de imaxinación e fantasía, porque non estabas nesas conversas e tes que poñerlles voz a eses personaxes.

En definitiva, cando fas calquera cómic tes que conseguir que a historia funcione, que non só sexa un compendio de feitos. Ten que haber unha aventura.

P. A túa carreira é longa e ampla, con rexistros moi diversos, para infantil e adultos. Nunha parte importante dos teus libros hai unha certa tendencia existencialista e filosófica. Sempre escondes preguntas sobre quen somos no teu traballo?

Os autores sempre trasladamos ao papel as nosas propias inquietudes. O que che pasa por dentro está aí sobre o papel, e a min estes temas sempre me interesaron porque creo que tamén están na base de todo. Quen somos, de onde vimos, a onde imos… Esas frases que pode que soen a chiste, pero seguen por resolver.

O que pasa é que hai modos de tratalo, porque eu sempre intento darlle un enfoque humorístico, mantendo un misterio e intentando crearlle un sorriso ao lector para levalo da man ao que en definitiva non deixa de ser unha aventura, aínda que teña todo ese fondo existencialista.

É certo que hai varias obras miñas con ese esquema, pero por iso me gusta romper dinámicas e pasar a falar dun personaxe histórico como Caridad del Río. Facer algo distinto e ver logo como retomar.

P. No teu novo libro, Anatomía de un esqueleto, volvesás andadas existenciais.

Si, neste caso son as vivencias tamén en clave dramática dun debuxante de cómic. A min gústame reinventarme en cada proxecto, e xa sei que soa a tópico, pero iso implica que nalgún momento cara a metade do proxecto tes gana de envialo todo á papeleira. Nada funciona, cres que os teus personaxes non teñen sentido, perdícheste.

Igual hai autores que non se cuestionan tantas parvadas e é un plan envexable, pero outros dubidamos, damos mil voltas, perdemos un montón de tempo… Por iso, volvo sobre os meus pasos despois de Caridad del Río cunha mirada máis refrescada, e iso permíteme facer unha historia na que o referente son eu mesmo. O argumento xira arredor dun debuxante de cómic que morre e vai ao limbo e aí atópase coa morte e ten que convencela para poder volver á vida e recuperar esa derradeira obra que quedou no caixón. Porque el teme que esas 300 páxinas se perdan ou, aínda peor, que quede con elas outro autor. Pois ese é un dos medos que me perseguen desde hai anos; penso: se agora morro, que vai pasar con todo ese traballo que teño no caixón?

Neste libro hai ficción, pero hai realidade tamén, porque o que fago é un retrato de todo o que fun coñecendo no mundo da edición de banda deseñada. É un retrato esaxerado, pero non deixa de ser un retrato e de ter un fondo real.

P. De que fontes bebe Pep Brocal? Cales son as túas influencias?

Realmente todo pode influenciarte. Todo no mundo está aí para ser visto, incorporado á túa propia bagaxe. O cine é moi importante no meu caso, as artes en xeral e o cómic en particular, aínda que o teño ao mesmo nivel que todo o resto.

As miñas influencias foron variando ao longo do tempo, cando eu era un rapaz, pois, claro, Mortadelo e Filemón, que era o que había en España; tamén Tintín, cómic francobelga, algún cómic que che chegaba por publicacións... Ese momento das revistas que xa pasou e que che permitía crear unha visión sobre que querías facer. Cando empezas, dalgunha maneira intentas reproducir, copiar o que xa viches e que che gustou. Pero, como a copia é imperfecta, todo o que achegas, toda esa orixinalidade túa que é a túa incapacidade de facer unha copia perfecta, acaba sendo o que será o teu estilo. Irá configurando a túa maneira de facer as cousas, e así vas atopando un camiño de expresión gráfica, que ao final son os demais os que recoñecen, máis que ti mesmo. E as influencias son cíclicas. Van cambiando co tempo.

Hai pouco regaláronme un libro dos primeiros americanos de 1895 a 1915, os que publicaban na prensa diaria; están Rudolph Dirks e un montón de autores dese momento, que, vistos agora, son do máis moderno e teñen máis de 100 anos de historia. Esas cousas interésanme moito.

P. Sempre tiveches claro que te querías dedicar ao cómic?

Eu tiña claro desde pequeno que quería ser debuxante e ocorréuseme matricularme na facultade de Belas Artes de Barcelona, e aí o de debuxante non está previsto. Hai varias especialidades, pero o debuxo non existe. Podes ser actor, restaurador, pintor, pero non existía a especialidade de debuxo, e pensei «que estou facendo aquí?». Pero pensei tamén «mentres non me boten, sigo», e propúxenme rematar o que empezara. É unha desas cousas que fas na vida e non sabes por que. Eu creo que na vida, ao final, todo se fai por accidente.

P. Que recomendarías dos últimos libros que liches?

Pois na mesiña de noite teño unha novela, Tango satánico, de László Krasznahorkai. Pero vouno combinando con cómics; por exemplo, Kaspar, de Obom, que me gustou moito. Obom interésame, non se parece moito ao que eu fago e aí está a graza. Nos encants (o mercado de segunda man de Barcelona) o último que collín foi unha antoloxía do Papitu, unha revista de antes da Guerra Civil na que traballaban moitos ilustradores. Había moito talento en España xa nese momento; todo iso sabemos como rematou, pero pódese recuperar o seu traballo.

Coa Guerra Civil morre unha sociedade e nace outra totalmente distinta, e é importante que as xeracións máis novas saiban o que supuxo, porque caemos facilmente na tentación de banalizar todo o que sucedeu.

O autor malagueño protagoniza a mostra da Casa Museo Casares Quiroga coas súas adaptacións das obras de Paul Preston en torno á guerra civil española

A Coruña.— José Pablo García é un dos nomes propios da 29 edición do Viñetas. A mostra ‘La guerra civil’, de Paul Preston, que se pode visitar na Casa Museo Casares Quiroga, inclúe as súas adaptacións de La guerra civil española, La muerte de Guernica e Franco, do historiador británico. García (Málaga, 1982) gañou o premio de Cómic Injuve en 2009. Con Las aventuras de Joselito – El pequeño ruiseñor fixo unha documentada biografía do cantante. Adaptou tamén ao cómic a novela de Javier Cercas Soldados de Salamina e El hijo del chófer, de Jordi Amat. Conversamos con el acerca da súa obra e á súa presenza no festival.

P. Como foron os teus inicios no mundo do cómic? Teño entendido que xa cando eras neno fixeches os teus pinitospereiriños.

Si, eu levo debuxando banda deseñada desde os 6 anos e con apenas 10 anos publicaba nun xornal pequeno, local, El Sol de Antequera, ; ao longo de 30 semanas, publiquei a historia da humanidade en cómic, nada menos. Por sorte, téñoo todo gardado, porque eu falo con moitos autores e perderon moito traballo de épocas temperás porque os seus pais non son tan Dióxenes coma os meus, pero eu teño como 400 páxinas gardadas, arquivadas cronoloxicamente.

Creaba os meus personaxes, facía as miñas tiras. Por suposto, moi influenciado por Mortadelo, por Tintín, Astérix, a típica influencia desa idade.

P. Pódese vivir do mundo do cómic en España no século XXI?

Si, a ver, eu estouno facendo, pero teño muchas dúbidas ao respecto. Por moitos motivos. Son optimista, desde logo, pero cando un libro funciona non sempre sabes por que. Pode ser un simple golpe de sorte, nunca sabes. Neste negocio hai que ter sempre un plan B.

P. En canto ao teu proceso creativo, é similar en encargos como o caso das obras que están na exposición do Viñetas e en proxectos propios como Palindrotiras?

Eu sempre trato de axustarme ao proxecto no que estou, e para iso adapto o estilo de debuxo e o ton, aínda que eu penso que sempre son eu en todas as obras. Hai quen di que non ve o meu estilo, pero eu si o vexo, incluso nas adaptacións de Preston; hai moitas diferenzas entre as dúas primeiras, La guerra civil española e La muerte de Guernica, e a terceira, a de Franco, que é máis caricaturesca e ten toques de humor sutil. Porque tiña moi presente que ler unha biografía dun personaxe como Franco sen que haxa toques que o alixeiren sería demasiado árido.

P. Falamos das adaptacións dunhas obras que son case monumentais. Foi longo o proceso?

Pois non tanto, sobre todo no caso das dúas primeiras obras, nas que había que respectar unha data de entrega, que era duns sete meses. Tiña esa presión e tiven que meter a quinta, mentres que noutras como a de Franco puiden tomalo con máis calma, porque foron uns dous anos.

Pero outras obras que non foron encargos, como a de Palindrotiras, por exemplo, sen presión de ningún tipo, remateina moi rápido porque me divertía moito. Os palíndromos sempre foron a miña paixón, a miña maior afección agora mesmo.

Ao final dei coa fórmula de facer un percorrido polas historias do palindromismo gráfico, un xénero que non existe, claro. Creei unha falsa antoloxía. E unha vez que tiven iso, púxenme a traballar, porque imitar os estilos doutros autores sempre me resultou moi divertido; póñome na pel doutro, coma un actor. Divírteme e resúltame máis estimulante traballar así que manter un estilo concreto.

P. No caso das adaptacións de obras en torno á guerra civil española, mantiveches contacto con Paul Preston ao longo do proceso de traballo?

Non, co primeiro busquei a vida eu soíño. Co segundo, o de Guernica, contactei con el nun par de ocasións.

Divírteme moito a parte da documentación e buscar datos en fontes de todo tipo. En realidade, sobre todo, non buscar en Internet, senón en hemerotecas, arquivos, revistas antigas…, que é onde se atopan as cousas máis valiosas.

P. Desde a túa experiencia, que cres que achega o cómic á visión da memoria histórica?

É moi necesario, e está visto que cada vez máis. Estamos nun momento complexo. Antes, dicir que eras antifascista era unha obviedade, pero xa non é así. Eu creo que un medio como o cómic é moito máis directo que outros. Esa lixeireza e amenidade é beneficiosa á hora de informarse. Sobre todo, nos temas e nas épocas que eu abordei.

P. Os teus libros lense en educación secundaria?

Esa era a idea inicial da editorial, en parte. Adaptar os libros de Paul Preston para chegar a eses públicos. Era algo que non se fixera ata ese momento. Agora xa se fixeron máis adaptacións dese tipo; recentemente unha sobre a mesma temática, de Julián Casanova, España partida en dous [adaptada por Miguel Casanova e Carles Esquembre]. Pero cando o fixemos foi innovador, unha idea da editora que contactou comigo, e eu, cando me puxen a traballar no libro, non tiña moi claro se ía funcionar.

É un proxecto complexo, porque é moitísima información e non podes cribar a maioría, dado que todo é importante e cada paso é fundamental para entender o seguinte, con moitísimos personaxes… Desde dentro, eu tiña todas as dúbidas do mundo, pero ao final resultou que non. A cousa funcionou e é con diferenza o meu libro con maiores vendas.

P. Xustamente no Viñetas presentas Palindrotiras, un libro que non ten nada que ver coa túa obra anterior.

Estareille eternamente agradecido a Ausaider Cómics por apostar por el; era moi arriscado. Hai unha comunidade de palindromistas en España, pero é algo moi de nicho. Somos unhas cen persoas en España que facemos palíndromos e os compartimos entre nós, e autoedítanse libros. Entón, a miña aposta era a de intentar facer mainstream algo totalmente de nicho, con toda a dificultade que iso comporta.

A min os palíndromos gustáronme desde sempre e sempre me resultaron divertidos sonoramente e polas imaxes que xeran, moi estrañas, que xorden pola simetría da frase e de conceptos que nada teñen que ver entre si e que, de repente, son obrigados a entenderse. Sempre vin que había aí materia prima para facer humor gráfico.

Hai uns 20 anos, cando empecei no mundo do cómic, non tiña claro de que falar, que facer, e pensei en facer humor gráfico cos palíndromos. Logo, hai 10 anos abrín unha conta en Twitter na que comecei a comentar a actualidade política e social e pouco a pouco foi gañando seguidores, foise popularizando, algún fíxose viral… Sempre me andou pola cabeza facer un libro con iso.

A primeira idea que tiven foi facer un libriño ilustrado con palíndromos acompañados de viñetas, pero nun momento dado botei o pé adiante e lanceime a un proxecto máis ambicioso. Ocorréuseme a idea do percorrido histórico e pedínlles axuda a dous colaboradores da conta, e a partir de aí xa empecei a traballar.

P. Anímaste a crear un palíndromo da eclipse?

Non, non, non se pode. Hai palabras que están totalmente descartadas, porque con elas non se pode facer un palíndromo, e eclipse é unha delas.

P. E o tema da memoria histórica, apetéceche seguir traballando nesa liña?

Si, si, estou facendo unha cuarta colaboración con Paul Preston, aínda que non podo dicir de que se trata, pero podo avanzar que vai dar que falar. É un tema moi de actualidade, é o único que podo dicir.

P. Que cómics recomendas dos últimos que liches?

Podería recomendar moitos, pero quedo con un, porque é unha barbaridade: El vecino, de Pepo Pérez e Santiago García. Estouno rematando aínda, e está parecéndome un festival gráfico, unha cousa inconmensurable. É a cuarta entrega dunha saga e non ten nada que ver cos outros tres. Amosa todo o que non se vira nos outros: puñadas, batallas..., sempre co humor polo medio.

«O cómic en galego está mellor porque hai moitísima máis xente facendo cómic, pero para vivir disto hai que facer a obra e vendela en cantos máis sitios mellor», apunta o ilustrador vigués

A Coruña.— Despois de dez anos de espera, Marcopola regresou ás librarías coincidindo coa grande exposición que Viñetas desde o Atlántico lle dedica ao seu autor. Ilustrador, escritor e profesor, Jacobo F. S. (Jacobo Fernández Serrano, Vigo, 1971) repasa a evolución do seu universo creativo, reflexiona sobre o momento que vive a banda deseñada galega e analiza os retos dun sector que medrou moito nos últimos anos, pero que segue buscando un modelo sostible.

P. Despois de tantos anos, Marcopola converteuse xa nun universo propio. Como naceu?

Marcopola é a última cristalización dun traballo que fun facendo en Os amigos de Archimboldo Roque. Basicamente é o que se pode ver na exposición. Comezou con Os amigos de Archimboldo Roque e, a partir de aí, foi cadrando o meu mundo, tanto no aspecto gráfico como no narrativo, nos temas que trato e no tipo de personaxes. De feito, Marcopola aparece por primeira vez como personaxe secundaria en Os amigos de Archimboldo Roque. A partir de aí foi medrando.

P. E que ten un personaxe secundario para acabar converténdose no protagonista dunha serie?

Ás veces pasa. A serie de Archimboldo prestábase moito a iso porque cada entrega era practicamente como un conto, cunha variedade enorme de personaxes. Había moito espazo para que aparecesen personaxes diferentes. E logo ocorre que vas creando personaxes e, de repente, hai algún que queda aí palpitando. Non sabes moi ben por que, pero dáche máis curiosidade. Dáche a sensación de que aí hai algo máis que contar, que ese personaxe ten máis cousas que dicir.

Por unha banda está a curiosidade do autor por saber que é ese personaxe, que faría, como se move, como pensa. E pola outra está a propia necesidade do personaxe de vivir, de facer cousas, de gozar. E nalgún momento atopas aí un terreo para desenvolver unha historia.

P. E de onde vén o nome de Marcopola? Por unha banda, remite ás viaxes de Marco Polo e, pola outra, á feminización desa figura.

Ten que ver directamente con As viaxes de Marco Polo. No primeiro número, o remo é o que permite que Marcopola se mova e viaxe. Ese remo era dun rapaz, Xerafino, que o perdeu cando xogaba a Marco Polo. E, precisamente, As viaxes de Marco Polo é o seu libro preferido. Marcopola era unha illa que non tiña nome, e foi Xerafino quen lle puxo ese nome. O feminino ten tamén unha explicación gramatical: é unha illa.

P. A serie está funcionando especialmente ben entre o público infantil e xuvenil. Por que cres que conecta tanto cos rapaces?

É difícil de saber. Supoño que coincidiu que algunhas teclas funcionan. Eu non fago Marcopola pensando que estou facendo un produto para un determinado público. É unha obra de autor e, despois, fun buscando onde poder editala. Non é un encargo. Creo que coincidiu que o tipo de humor, os personaxes, o humor absurdo que utilizo moito e ese tipo de fantasía e imaxinación lles fan graza.

Tamén hai unha cuestión importante: a sensación de que os personaxes están vivos. Están facendo cousas, móvense, interactúan. Se che interesa o que están desenvolvendo, se che fai graza, vas para adiante. Esa é tamén unha das cousas propias do cómic cando funciona: tes diante unha sensación de vida.

«O cómic en galego está mellor porque hai moitísima máis xente facendo cómic»

P. E falando desta sensación, como ves o momento actual da banda deseñada en galego, tanto para o público infantil como para a novela gráfica?

Moito mellor. Pero principalmente porque hai máis cómics. Hai máis xente facendo cómic e, sobre todo, hai máis rapaces e rapazas que se incorporan.

Eu tamén son profesor de ilustración e vexo esa evolución. As novas xeracións son máis numerosas. Ao principio había catro ou cinco persoas; despois, na miña época, xa había máis; na seguinte, máis aínda, e agora hai moitísima xente facendo cómic de calidade. Ademais, o cómic infantil e xuvenil é un dos ámbitos máis demandados polas editoriais. É un tipo de obra que está funcionando. Eu estou en contacto con editoriais pola escola e polo meu traballo e vexo que lles piden aos alumnos que rematan proxectos de cómic infantil porque se están colocando moi ben.

P. Houbo un momento no que o cómic parecía ter que demostrar que podía entrar nas aulas. Iso xa mudou?

Si. Marcopola foi o primeiro cómic que, sen ser unha revista nin formar parte dunha publicación periódica, entrou en prescrición de lectura nas escolas. Había profesores que o utilizaban para traballar determinadas cuestións na clase.

Ao principio era algo que chocaba. Pero se entra e funciona, continúa. E funcionou. Hoxe en día hai estudos, investigación e mesmo espazos universitarios dedicados ao cómic aplicado á educación. Xa é un campo de estudo. Por iso digo que está mellor: porque agora hai moitísimo máis.

P. E desde o punto de vista da industria?

Aí sigo vendo un pouco as mesmas dificultades. Unha industria galega, entendida como unha industria individual que lle permita vivir exclusivamente do cómic a un autor, polo tamaño do mercado é practicamente imposible. O que ten que facer un autor é unha obra, tratar de publicala na súa lingua e intentar vendela a outras linguas. Co mesmo traballo vas sumando e, ao final, podes facelo rendible. Porque tamén é moi difícil para unha editorial pagar o que realmente debería cobrarse por un álbum de cómic de cincuenta páxinas. Nunha edición hai un adianto, pero quen aposta de verdade é o autor: aposta o seu tempo e o seu traballo.

E despois están todos os demais aspectos: como se fai o cómic, como se paga, como se vende, como se distribúe, como se dá a coñecer, que presenza ten nas librarías e nos grandes almacéns... Hai moitas pezas.

P. Nese sentido, internet abriu unha porta importante.

Claro. As novas xeracións están en contacto con xente de todo o mundo. Hai que facer a obra, ten que ter calidade, e despois hai que vendela. Cantos máis sitios, mellor. E, obviamente, se a podes traducir, moito mellor.

P. Precisamente, ti móveste tamén entre a banda deseñada, a literatura infantil e a ilustración. Hai moita diferenza entre eses ámbitos?

No fondo, non tanta. Eu son debuxante e teño os meus gustos, as cousas que me interesan esteticamente, pero tamén son autor. Teño banda deseñada, literatura infantil e outros proxectos.

Mesmo cando escribo un libro estou pensando nos debuxos. Non sei se me lanzaría a presentar manuscritos literarios se non puidese combinar esa ferramenta que teño para contar as cousas, que é o debuxo. Hai unha tradición moi importante de autoría na que a mesma persoa escribe e ilustra. Podes facer un álbum ilustrado, un libro ilustrado ou unha banda deseñada, pero o autor está construíndo tamén a súa visión estética.

P. Pero ti sabes ben que é diferente escribir unha historia e saber contala tamén co debuxo.

Si. Hai unha técnica narrativa propia do debuxo. O que tes na man para contar é escribir e debuxar. E o debuxo achega moitos recursos narrativos. Non é un debuxo para decorar, é un debuxo para contar a historia. A historia está sostida polo debuxo e polo texto. E cando vas adquirindo experiencia coa linguaxe do debuxo e coa escritura, o que buscas é que esas dúas ferramentas che permitan contar o que queres contar.

Eu non penso que teña un guión pechado e despois simplemente o ilustre. A idea é poñerme a facer unha cousa escribindo e debuxando. O debuxo afecta o guión, o guión afecta o debuxo e entre os dous van formando a historia.

«Hai un tipo de ilustración e un tipo de profesional ao que a intelixencia artificial lle vai facer moito dano»

P. Como ves a irrupción da intelixencia artificial no sector da ilustración?

O primeiro, como profesor, é que nos obriga a pensar como educamos sobre iso. Hai aspectos que teñen que estar perfectamente definidos, especialmente os relacionados cos dereitos de autor. Se hai utilización de obras protexidas, iso ten que estar regulado. E despois hai tamén cuestións ambientais. Hai que mirar o impacto que teñen determinadas tecnoloxías. Pero, ao final, é unha tecnoloxía que vai ser difícil de parar. Eu penso que hai un tipo de ilustración e un tipo de profesional da ilustración ao que lle vai facer moito dano. Iso é algo que me parece bastante evidente. Agora hai que ver como reaccionamos. É un momento de transición, de buscar cal é a convivencia posible entre unha cousa e outra. É un momento complicado.

P. Pero tamén hai unha dimensión creativa que che resulta interesante.

Si. Desde o punto de vista artístico é interesante observar como evoluciona. Ao principio a intelixencia artificial facía cousas moi evidentes, como mans imposibles ou determinados erros, e agora xa hai unha evolución. Pero desde o punto de vista profesional hai que estar totalmente en contra de calquera atropelo dos dereitos. Se se presenta como unha ferramenta de axuda, perfecto. Pero se se alimenta de copiar os debuxos da xente, aí os gobernos teñen que defender a propiedade intelectual dos ilustradores.

P. Chegar a Viñetas desde o Atlántico cunha exposición propia, e ademais como exposición inaugural, que significa para ti?

Para min é incrible. Tiven unha etapa da miña vida na que era ilustrador e facía cursos e diferentes traballos. Sempre fun profesor, pero desde hai uns anos son profesor de ensinanza regrada. Encántame a docencia, pero ralentizou a miña produción. Sobre todo o cómic, porque é algo que leva moito traballo. Se non tes horas, non o podes facer. E se chegas á casa sen enerxía despois da docencia, non tes tempo nin cabeza para poñerte con el.

P. De feito, este último Marcopola tardou dez anos en saír. E esta exposición chega xusto cando sae o quinto volume.

Si. Por iso para min é como unha especie de segunda tempada. É como volver, é realmente unha volta, pero non é volver desde cero. A exposición está centrada en Marcopola, pero tamén fala do anterior. Dáme perspectiva a min e permite que o resto da xente comprenda en que consiste o meu traballo, que ideas e que liñas estou manexando desde o principio e como foron evolucionando. E ademais coincide coa saída do quinto Marcopola e coa resposta dos lectores, que para min foi incrible. Os rapaces están lendo os libros e, cando chega un novo, parece que levaban esperando por el desde o día anterior. Xa coñecen os personaxes, saben perfectamente o que pasa. Son lectores espectaculares, moi esixentes e moi controladores co que lles gusta. Que todo iso coincida agora coa invitación de Viñetas é para min como un segundo comezo.

P. Que papel cres que tivo Viñetas desde o Atlántico na evolución da banda deseñada galega?

É difícil de explicar agora porque xa estamos afeitos a que existan salóns e festivais, pero ao principio era moi diferente. Antes dos primeiros Viñetas non viamos orixinais de autores, moito menos tiñamos a posibilidade de ver aquí autores importantísimos, autores que estabas lendo nas librarías e que seguías. De repente estaban aí, podías escoitar as súas charlas, ver os seus orixinais e coñecer como traballaban.

Por unha banda está ese labor de achegar a profesión á xente a través dos autores e das exposicións. E pola outra está o movemento inverso: os autores que facemos cómic en Galicia xuntámonos cos autores que veñen de fóra. Agora hai unha xeración nova de autoras e autores galegos moi importante. Cando pasen uns anos e se analicen estes últimos vinte anos de evolución da banda deseñada galega, penso que Viñetas será un factor fundamental.

P. E que estás preparando agora?

Pois si, pódese saber: Marcopola 6.

P. Era bastante previsible.

Si, pero é así. Teño un pouco de cargo de conciencia porque tiven dez anos esperando á xente. Por iso cheguei a un acordo coa editorial para obrigarme a que o ano que vén, por estas datas, máis arriba ou máis abaixo, teñamos o seguinte Marcopola. A intención non é só que saia un sexto volume e que despois volva pasar unha eternidade. Quero que a serie volva a converterse nunha serie na que cada ano teñamos un Marcopola e que se vaia expandindo. Neste sentido, a exposición de Viñetas tamén é fundamental, porque lle vai dar difusión á serie e axuda a manter ese músculo.

E hai vida máis alá de Marcopola?

Si, claro. Teño proxectos para cómic adulto, proxectos de libro ilustrado e tamén algún proxecto infantil. Hai cousas que levan tempo avanzando e algunhas están practicamente listas. Seguramente, ademais de Marcopola, entre este ano e o que vén poida aparecer algunha outra cousa noutro ámbito. A cabeza non para.

A terceira xornada do festival tivo un horario especial de peche nos stands da Rúa BD e encheu a mañá de propostas culturais e científicas

A Coruña.— O inevitable protagonismo da eclipse tamén se fixo oco na terceira xornada do Viñetas desde o Atlántico. Así, a programación da Rúa BD do día 12 abriuse coa presentación do libro Einstein, Eddington e a eclipse, de Ana Simões e Ana Matilde Sousa, no mesmo proxecto que Rumo ao eclipse, recente Prémio Nacional de Banda Desenhada en Portugal.

E, sen afastarse do mesmo eido, a autora coruñesa Xulia Pisón ofreceu unha charla baixo o nome Perségueme a ciencia, na que foi debullando a súa carreira profesional e revelando as diferentes formas en que o eido científico e o artístico se foron mesturando nas súas obras ao longo dos anos. Nesta liña, destaca a súa colección de tres volumes de divulgación científica Microalgas. Pisón é unha das autoras participantes na exposición colectiva acerca da eclipse que forma parte da programación do Viñetas e que se pode visitar na Casa das Ciencias ata o 27 de setembro.

Na carpa da Rúa BD non hai descanso, así que, apenas uns minutos despois, o ilustrador francés Troubs —Jean-Mac Troubet— falou do seu traballo, con Jorge Esteban Jorgiot. Na conversa, Troubs destacou o impacto que o seu traballo, xunto con Edmond Baudoin, tivo entre a comunidade migrante, que retrataron primeiro en Ciudad Juárez (México) e logo en Colombia e na fronteira entre Italia e Francia, concretamente no val do río Roya. De feito, lembrou as súas vivencias durante a realización da súa obra Humanos. A Roya é um rio, na que relata como a veciñanza francesa dese val acolleu os migrantes e como foi a súa convivencia. Subliñou o papel que tivo un deles, Cédric, que chegou a albergar no seu terreo a case 200 persoas.

A mañá pechouse coa charla que revisou a traxectoria artística do autor do cartel do Viñetas deste ano, Miguel Robledo. Nesta conversa que mantivo con Henrique Torreiro, o público asistente descubriu todos os detalles da carreira deste polifacético autor ourensán, cunha longa traxectoria no eido da ilustración, a animación, os fanzines e a dirección artística, que se estreou hai un par de anos coa autoría de novela gráfica, da man do guionista David Muñoz, co álbum Territorio.

Na xornada do mércores, as actividades e as casetas da Rúa BD pararon ás 15.00 horas en horario especial no día da eclipse.

«Oxalá tirasen ‘chocolatinas’ en vez de bombas», comentaba Gabriel León nunha das cartas que mandaba á súa familia mentres estaba na batalla do Ebro.

A Coruña.— Aquí donde estoy é unha novela gráfica de memoria histórica que nace do achado casual de 54 cartas reais escritas desde a fronte por Gabriel León, supervivente da «quinta do biberón». Nesta entrevista, a guionista María Castro Hernández e o debuxante Tyto Alba analizan o proceso creativo dunha obra editada por Astiberri que combina o humor vital do protagonista co cru relato da batalla do Ebro. Os autores, presentes no festival Viñetas desde o Atlántico da Coruña, repasan tamén as súas traxectorias previas —desde a literatura infantil e as biografías ata este proxecto—, debaten sobre a necesidade urxente de pechar as feridas históricas do país e avanzan os seus novos traballos sobre relatos de ficción e ecoloxía.

P. Antes de nada, como chegades á historia de Gabriel León?

María Castro: Sempre me interesou moito a historia. Teño un fillo que entón tiña uns 18 anos e estabamos vendo como se estuda a Guerra Civil en bacharelato, así que faciamos actividades xuntos. Unha amiga comentoume que tiña un tío avó que era supervivente da «quinta do biberón». El nacera en 1920, polo que en 2019 tiña xa 99 anos. Fun a Tarragona co meu fillo sen moitas esperanzas, pero atopamos a un Gabriel cunha memoria, cunha mobilidade e cunha saúde fenomenais. Alí foi cando a súa filla, Montse, sacou unha caixa con 54 cartas reais que Gabriel enviara desde a fronte. Nese intre vin que isto non podía quedar nunha simple lección para o meu fillo; asumín a responsabilidade de facer que o seu testemuño perdurase nun libro.

P. É a primeira vez que traballades xuntos. Como xurdiu a conexión entre vós os dous?

María: En 2019 fixemos unha curtametraxe documental de 22 minutos co material que tiña gravado. Eu tiña a idea de facer un libro, pero vía máis imaxes que unha novela convencional. Buscando ilustrador en Barcelona, unha rapaza que fixera unha versión curta de 10 páxinas para un premio díxome que un cómic longo a superaba, pero faloume de Tyto. Así nos puxemos en contacto.

Tyto Alba: A min o tema da Guerra Civil sempre me interesou. Aínda que ao principio sempre desconfías de se o proxecto atopará editor e chegará a bo porto, a idea funcionou moi ben desde o principio.

P: O camiño editorial non foi doado e mudastes case á metade do proxecto, non si?

Tyto: Si, traballamos cunha editorial para a que este era o seu primeiro cómic e non sabían moi ben como funcionaba a distribución nin a prensa. Case co proxecto á metade, por problemas económicos, a cousa parou.

María: Eu tentei negociar con Héloïse, editora de Astiberri. Foi brutal. Lembro que a mesma noite de Reis recibín un mensaxe seu dicindo que lera a historia, que lle encantara e que a sacaban adiante. Foi un auténtico agasallo de Reis. Con Astiberri todo funciona de marabilla; teñen unha distribución excelente.

P: Como reaccionou Gabriel cando lle dixeches que iades contar a súa historia?

María: Orixinalmente fun con meu fillo, que era delgadiño coma el a esa idade. Cando lle dixen que tiña 18 anos, a idade coa que a Gabriel o chamaron a filas para ir á batalla, el mirou para o meu fillo e díxolle de forma retranqueira: «Que saibas que eu non fun voluntario», coma dicindo «non sexas parvo, non te deixes quentar a cabeza coas historias de heroicidades». Tiña un sentido do humor moi vital, que, xunto coa súa curiosidade, o salvou psicoloxicamente do horror. Estaba en artillaría e pedíalle por carta á familia un manual técnico de morteiros de 81 mentres caían bombas ao seu redor. Ese foco e esa curiosidade illárono mentalmente do trauma. Tiña unha fortaleza incrible; lembro visitalo con 99 anos e dicirme que estaba pensando en volver a pintar.

P. Ti tiveches a oportunidade de analizar o Gabriel soldado das cartas e o Gabriel xa ancián. Que descubriches nese contraste?

María: O Gabriel soldado era un neno. Nas cartas pedía que lle engraxasen a bicicleta ou dicía que oxalá en vez de bombas tirasen chocolatinas. Aliviaba o sufrimento da súa nai e irmás edulcorando o que vivía para evitar a censura e o drama. O Gabriel maior mantiña o humor, pero sentía a obriga de contar o horror. Ao contrario que outros superviventes, el si que relataba traumas directos, como unha execución ou a loucura dun capitán que saíu correndo da trincheira. Contábao mirándome fixamente, coma dicindo: «Isto pasou de verdade, cresme?». Aínda o estaba procesando.

P. Tyto, como foi o proceso creativo para darlle vida ao personaxe no papel?

Tyto: Foi doado porque tiña os brutos das oito horas de gravación do documental e moitas fotos da súa infancia e mocidade que a familia conservaba. Ao escoitalo falar, empapeime del. Ademais, ao ser unha historia en Cataluña, a súa forma de falar lembraba moito á dos meus avós, o que o facía moi próximo. Documentarse sobre a guerra é o habitual: uniformes, cores... Eu preguntáballe a María de que cor eran os pantalóns e ela dicíame que daba igual, que contabamos os recordos de Gabriel, non un libro de historia estrito sobre a batalla do Ebro.

P. O título, Aquí donde estoy, vén directamente das cartas. Por que non incluír «a quinta do biberón»?

María: Esa frase era o lema que el usaba nas cartas para no revelar a súa posición en campaña. Falamos moito con Héloïse sobre o subtítulo. Fóra de Cataluña, onde o recrutamento da «quinta do biberón» foi masivo e moi consciente, moita xente na rúa non sabe o que significa; algúns pensan que é un equipo de fútbol. Por iso, a decisión editorial de Astiberri foi destacar a batalla do Ebro, que é universalmente recoñecible para calquera lector.

P. A memoria histórica é o piar central de Aquí donde estoy. Por que é tan necesaria hoxe en día seguir falando da memoria?

María: O cómic ten tres xeracións: un rapaz de 18 anos, uns pais e o avó de 99. Representa a historia do país: a xeración que sufriu a guerra, a que calou e non preguntou, e os netos que hoxe preguntan. Temos unha ferida moi grande sen pechar. Que 90 anos despois aínda haxa restos nas cunetas e haxa que loitar para exhumar corpos no val de Cuelgamuros fala de que a ferida aínda supura moito. A memoria é fundamental, porque sen verdade, xustiza e reparación estamos curando en falso. Coma no libro VI da Eneida, onde as almas dos que non foron enterrados nin honrados deambulan sen que Caronte os deixe pasar ao reino dos mortos... Ese é o terreo no que estamos hoxe como país: non lles fixemos a despedida nin as honras fúnebres a aqueles que quedaron esquecidos nas cunetas.

P. Falando das vosas traxectorias, ambos tedes un pasado moi variado antes de chegar a esta obra. Ti, María, tes moitos libros infantís, e ti, Tyto, moitas biografías de xente do mundo das artes, como Picasso, Fellini, Balthus...

María: A min gústame escribir, e creo que cada historia precisa o seu camiño. Empecei con álbums infantís coma as historias de Moka e Candela, logo unha novela documental e un libro de relatos. Este proxecto acabou sendo un cómic porque o formato gráfico era o mellor camiño para o relato.

Tyto: Estou afeito a ilustrar biografías de personaxes reais, como Fellini ou Picasso. Gústame indagar e investigar. Con este proxecto cubrín tamén unha espiña que tiña cravada co meu propio avó, ao que non puidera sacarlle información da guerra.

P: ¿En que proxectos estades traballando agora mesmo?

Tyto: Acabo de rematar un ensaio divulgativo por encargo sobre ecoloxía e os dereitos dos animais, unha temática diferente que me apetecía moito tocar.

María: Pola miña banda, acabo de terminar un libro de relatos de ficción para adultos, e nestes momentos estou á espera da resposta dunha editorial.

P. Xa para rematar, cal é a vosa sensación de estar aquí no Viñetas desde o Atlántico presentando a obra?

Tyto: Moi ben. Eu xa estivera nunha edición anterior que coincidira en plena época da covid, polo cal foi un ano moi raro e con moitos espazos pechados. O de agora non ten nada que ver; o ambiente é moi agradable.

María: Para min é a primeira vez e estou encantada. Gustoume moitísimo a exposición; os espazos están moi ben pensados e a xente é superamábel. Grazas por este anaco para a entrevista.

Sufraxismo, memoria social e arte danse a man nunha completa xornada de apertura para o evento

A Coruña.— Viñetas desde o Atlántico pechou a súa xornada inicial cun concerto ilustrado, un espectáculo protagonizado polo grupo galego Lumedoloop e o ilustrador coruñés Alberto Taracido, nunha nova mostra de como os talentos e as artes poden sumarse en escenarios como o do Teatro Colón.

Foi no peche dunha xornada que abriu coa inauguración oficial ás 12.00 e continuou coa apertura de exposicións e stands na Rúa BD. Dentro da intensa xornada, na programación oficial do festival destacan a charla do autor Tyto Alba, que fixo un repaso pola súa carreira na charla ilustrada ‘El hijo’ y mis otros hijos e o faladoiro ‘Jiujutsufragistas’, a loita polo voto feminino, da man dos autores Lisa Lugrin e Clément Xavier.

Tyto Alba coprotagoniza, xunto coa xornalista e escritora María Castro, a mostra dedicada ao seu libro Aquí donde estoy, presente na primeira planta do Kiosco Alfonso, na que conta as experiencias vitais de Gabriel León Honrubia, un rapaz de 18 anos que formaba parte da chamada «Quinta del biberón» do exército republicano na Guerra Civil. O libro e o documental homónimo parten das cartas que León Honrubia enviou desde a fronte da batalla do Ebro e continúan co relato vital deste supervivente, que tamén foi entrevistado para ese proxecto.

No faladoiro ‘Jiujitsufragistas’, a loita polo voto feminino, Lugrin e Xavier deron os detalles de como se xestou a súa novela gráfica, na que dan vida á historia de Edith Garrud, considerada a primeira formadora en autodefensa feminista ante a violencia que sufrían as manifestantes sufraxistas no Londres de 1910. Adestrou na arte marcial do jiu-jitsu as gardacostas de Emmeline Punkhurst.

Os autores relataron que destinaron á elaboración do libro un ano e medio e que con el quixeron botar luz sobre unha historia pouco coñecida pero moi potente. A raíz disto, no ano 2018, momento no que se celebraba o centenario do dereito ao voto en Gran Bretaña, visitaron unha serie de mostras neste país que os impulsaron a iniciar este proxecto. Xavier e Lugrin relataron que abordan temáticas moi variadas pero sempre «tratando de ofrecer unha porta aberta, unha raiola de esperanza».

Tanto a programación oficial como a da Rúa BD poden consultarse completas na web vinetasdesdeoatlantico.com

A xira dos Gundam Base Rolling Pop-up inaugúrase na Coruña cunha zona de ocio vencellada ao universo destes robots da serie anime e manga

A Coruña.— Viñetas desde o Atlántico será o festival no que se abra a xira española de The Gundam Base Rolling Pop-up Tour. Trátase dun espazo protagonizado por un camión tematizado coa imaxe de Gundam que, unha vez despregado, se transforma nunha área expositiva e comercial de máis de 100 metros cadrados que recrea a experiencia de Gundam Base e que estará na cidade durante a semana do festival, do 10 ao 16 de agosto.

As persoas que visiten o espazo poderán participar en actividades gratuítas, iniciarse na montaxe de Gunpla e fotografarse xunto a un espectacular robot, o RX-78-2 Gundam, de tres metros de altura, o que sen dúbida será unha das grandes iconas deste espazo. A marca xaponesa Bandai acode como expositor dentro do programa de Rúa BD e terá neste camión tamén á venda diferentes produtos da franquía Gundam.

O mundo dos Gundam e os modelos de montaxe Gunpla converteuse nas últimas décadas nun fenómeno cultural con sobrada implantación en Xapón, que traspasou fronteiras e chegou a crear comunidades de seguidores en Estados Unidos, México e varios países europeos. No seu país de orixe, estes robots protagonizan desde hai anos eventos temáticos multitudinarios. En España, ademais, están dispoñibles varios cómics da serie, como Gundam the Origin, de Yoshikazu Yasuhiko, editado por Planeta Cómic.

Esta incorporación ao Viñetas ocupará a área situada diante de Palexco, e é un novo elemento da que se consolida como zona de especial atractivo para público familiar, ao situarse xunto ás exposicións Jacobo F. S.: De Archimboldo a Marcopola e Un paseo por Springfield. Os Simpsons na colección de Raúl García.

A presenza na Coruña da xira dos Gundam sitúa o festival Viñetas desde o Atlántico nunha ruta na que estarán outros grandes eventos vencellados á banda deseñada como o Comic-Con de Málaga ou o Manga Barcelona.

Esta última incorporación á oferta de ocio do salón do cómic coruñés ponlle o ramo a unha programación que conta con máis de 70 autores e autoras que participan en 24 exposicións e unha ampla programación de máis de 100 propostas, entre as que se contan obradoiros, charlas, clases maxistrais, pódcasts, espectáculos en directo, visitas guiadas e actividades pensadas para toda a cidadanía —desde pequenos ata adultos— e para público especializado.

Tanto a programación oficial como a da Rúa BD poden consultarse completas na web vinetasdesdeoatlantico.com

Que é Gundam?

A serie de anime que comezou coa emisión de MOBILE SUIT GUNDAM no ano 1979 coñécese como serie GUNDAM. É unha obra de ciencia ficción na que aparece un robot chamado GUNDAM.

A serie GUNDAM abrangue diversos universos e configuracións. Aínda que cada un ten o seu propio contexto e ambientación, algúns están estreitamente vencellados entre sísi, compartindo batallas dentro das súas respectivas liñas temporais. A serie gañou grande popularidade nas últimas décadas dentro do universo da ciencia ficción. Conta tamén con unha serie de libros de banda deseñada.

Que é Gunpla?

Son os model kits de robots e naves de combate que aparecen na serie GUNDAM.